Suplementacja w ciąży: dlaczego „więcej nie znaczy lepiej”? Poznaj „Wielką Czwórkę” (BIG 4) rekomendowaną przez PTGiP

Okres ciąży to czas, w którym zapotrzebowanie na niezbędne składniki odżywcze wzrasta, aby wspierać zdrowie matki i prawidłowy rozwój dziecka. Kobiety często próbują pokryć te potrzeby poprzez przyjmowanie różnego rodzaju preparatów. Pamiętajmy jednak, że choć suplementacja w ciąży może stanowić istotne wsparcie, jej nadmiar nie zawsze przynosi pożądane efekty. Jakie są rekomendacje PTGiP dotyczące dodatkowej suplementacji najważniejszych składników?

Suplementacja w ciąży – dlaczego „więcej nie znaczy lepiej”?

Suplementacja w ciąży ma na celu uzupełnienie diety w niezbędne składniki odżywcze, które wspierają zdrowie matki oraz prawidłowy rozwój dziecka. Warto jednak podkreślić, że ich nadmiar nie zawsze przynosi korzyści, a wręcz może prowadzić do obciążenia organizmu. Zasada „więcej nie znaczy lepiej” nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ nadmierne spożycie niektórych składników może prowadzić do:

• zaburzeń równowagi składników odżywczych w organizmie;
• utrudnionego wchłaniania innych witamin i minerałów;
• zwiększonego ryzyka wystąpienia reakcji niepożądanych.

Z tego powodu tak ważne jest, aby suplementy diety przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka. 

Co oznacza „Wielka Czwórka” w ciąży?

W lipcu 2020 r. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) opublikowało rekomendacje dotyczące suplementacji w ciąży (https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2022-01/07.2020%20-%20Rekomendacje%20Polskiego%20Towarzystwa%20Ginekologów%20i%20Położników%20dotyczące%20suplementacji%20u%20kobiet%20ciężarnych_0.pdf, dostęp online: 22.01.2026). Eksperci wskazali w nich tzw. Wielką Czwórkę (BIG 4), czyli 4 podstawowe składniki, które są niezbędne dla zdrowia matki i prawidłowego rozwoju dziecka. Należą do nich:

• kwas foliowy (w tym aktywne foliany 5-MTHF);
• witamina D;
• kwas DHA;
• jod.

Warto zauważyć, że na liście rekomendowanych składników znajduje się również żelazo, jednak jego suplementację zaleca się wyłącznie w przypadku niedostatecznej podaży potwierdzonej badaniami (na podstawie morfologii, poziomu ferrytyny).

Kwas foliowy w ciąży – fundament zdrowego rozwoju maluszka

Kwas foliowy to jeden z najważniejszych składników odżywczych, który pojawia się w rekomendacjach PTGiP w kontekście suplementacji w ciąży.

• Jest niezbędny do syntezy DNA i podziałów komórkowych, co ma szczególne znaczenie w czasie intensywnego wzrostu i rozwoju komórek w pierwszych tygodniach ciąży.
• Wspomaga zamknięcie cewy nerwowej, chroniąc tym samym przed poważnymi wadami wrodzonymi, takimi jak bezmózgowie czy rozszczep cewy nerwowej.
• Dieta bogata w foliany (naturalne formy kwasu foliowego), skupia się na zwiększonym spożyciu zielonych warzyw liściastych i roślin strączkowych. Ze względu na ich ograniczoną przyswajalność codzienne spożycie nie zawsze zapewnia wystarczającą ilość kwasu foliowego.
• Eksperci zalecają rozpoczęcie suplementacji na 3 miesiące przed planowaną ciążą, aby zapewnić odpowiednią podaż kwasu foliowego jeszcze przed poczęciem.
• Szczególny nacisk kładzie się na aktywne foliany (5-MTHF), które są łatwiej przyswajalne przez organizm. Jest to szczególnie istotne u kobiet z mutacją genu MTHFR, u których konwersja syntetycznego kwasu foliowego na aktywną formę jest ograniczona. Dobrym rozwiązaniem zgodnym z zaleceniami PTGiP jest również przyjmowanie złożonego źródła folianów (kwasu foliowego i jego aktywnej formy. 

Zalecane dawki kwasu foliowego wg rekomendacji PTGiP

W ciąży rekomenduje się następujące dawki kwasu foliowego:

• planowanie ciąży – 0,4 – 0,8 mg dziennie w formie złożonej (kwas foliowy + jego forma aktywn)  lub w formie aktywnych folianów;
• I trymestr ciąży – 0,4 – 0,8 mg dziennie (do 12 t.c. u kobiet bez dodatkowych czynników ryzyka); w formie złożonej (kwas foliowy + jego forma aktywn)  lub w formie aktywnych folianów;
• II i III trymestr – 0,6 – 0,8 mg dziennie (u kobiet bez dodatkowych czynników ryzyka); w formie złożonej (kwas foliowy + jego forma aktywn)  lub w formie aktywnych folianów;
• okres laktacji – kontynuowanie suplementacji w dawce 0,4 mg dziennie w formie złożonej (kwas foliowy + jego forma aktywn)  lub w formie aktywnych folianów;

W przypadku ryzyka występowania wad cewy nerwowej u dziecka PTGiP zaleca zwiększenie dawki do 4 mg dziennie przez co najmniej 4 tygodnie przed planowanym zajściem w ciążę oraz kontynuowanie tej dawki do 12. tygodnia ciąży, następnie zmniejszenie dawki tak jak dla populacji ogólnej.

Sprawdź też, jak długo suplementować DHA u dzieci.

Witamina D w ciąży – niezbędna dla zdrowych kości i lepszej odporności

Witamina D odpowiada przede wszystkim za prawidłową mineralizację kości płodu. W III trymestrze dziecko przyswaja 200 – 300 mg wapnia dziennie, głównie dzięki witaminie D przyjmowanej przez matkę (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9298950/, dostęp online: 22.01.2026).

• Składnik wpływa też korzystnie na funkcjonowanie układu odpornościowego ciężarnej, reguluje ciśnienie krwi i korzystnie wpływa na prawidłowy termin porodu.  
• Dieta i ekspozycja na słońce w Polsce zapewniają tylko 10 – 20% zapotrzebowania na witaminę D, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym. Z tego powodu większość kobiet w ciąży zmaga się z obniżoną podażą tego składnika,
• Rekomendacje PTGiP wskazują na korzyści suplementacji witaminy D przez całą ciążę i laktację, niezależnie od pory roku.
• Zaleca się przyjmowanie 1 500 – 2 000 IU witaminy D dziennie – zarówno w ciąży, jak i w okresie laktacji.

Dowiedz się więcej na temat przyjmowania kwasów omega-3 po porodzie.

Kwasy omega-3 (DHA) w ciąży – wsparcie dla rozwoju mózgu i wzroku

Kwasy omega-3, a w szczególności DHA (kwas dokozaheksaenowy), odgrywają kluczową rolę w rozwoju układu nerwowego oraz wzroku płodu.

• DHA stanowi 60% tłuszczów w siatkówce oka oraz 25% tłuszczów w korze mózgowej noworodka. W efekcie wpływa na ostrość widzenia i prawidłowy rozwój siatkówki.
• Suplementacja DHA w odpowiednich dawkach wykazuje także potencjał w korzystnym wpływie na prawidłowy termin porodu.
• Pomimo korzyści wynikających z dostarczania DHA z naturalnych źródeł tylko 30 – 50% kobiet w ciąży w Polsce spożywa zalecane ilości kwasów omega-3, szczególnie z ryb.
• Z tego powodu w rekomendacjach PTGiP pojawiły się zalecenia do stałej suplementacji DHA w ciąży, niezależnie od diety przyszłej mamy.

Ile DHA należy przyjmować w ciąży?

Zgodnie z zaleceniami standardowa suplementacja to minimum 200 mg DHA dziennie przez całą ciążę.

• Jeśli kobieta nie spożywa wystarczającej ilości ryb lub nie przyjmuje innych źródeł DHA, zaleca się zwiększenie dawki do 600 – 1 000 mg DHA dziennie.
• W przypadku ryzyka przedwczesnego porodu dawkę należy zwiększyć do 1 000 mg DHA dziennie.
• Po porodzie należy kontynuować suplementację DHA w dawce 200 – 600 mg dziennie.

Warto zwrócić uwagę na źródło DHA przyjmowanego w postaci suplementów. Większość produktów dla kobiet planujących ciążę lub będących w ciąży zawiera DHA pochodzenia rybiego. . Tymczasem najnowsze stanowisko ekspertów w tym konsultantów krajowych wskazuje, że odpowiednim źródłem DHA są algi hodowane w kontrolowanych warunkach, poza środowiskiem morskim. Roślinne źródło DHA zaleca się szczególnie wrażliwym grupom pacjentów takim jak kobiety w ciąży, niemowlęta i dzieci. Warto zwrócić na to uwagę wybierając odpowiedni preparat wieloskładnikowy.

Przeczytaj również: DHA a rozwój mózgu dziecka.

Jod w ciąży dla prawidłowej pracy tarczycy

W ciąży wzrasta zapotrzebowanie na jod, głównie z powodu jego utraty przez nerki, zwiększonej aktywności metabolicznej organizmu matki oraz potrzeb płodu.

• Jod wpływa korzystnie na rozwój mózgu dziecka, a także wspiera prawidłową pracę tarczycy u matki.
• W Polsce dieta często nie pokrywa całkowitego zapotrzebowania na ten składnik, nawet przy regularnym spożywaniu soli jodowanej.
• Z tego powodu w ciąży rekomenduje się przyjmowanie suplementów diety z jodem, w dawce 150-200 µg dziennie.
• PTGiP zaleca też regularną kontrolę poziomu TSH co 4 – 6 tygodni w celu monitorowania funkcjonowania tarczycy matki.

Zobacz, jaka jest rola kwasu DHA w karmieniu piersią.

Jakie suplementy diety w ciąży są najważniejsze? Podsumowanie

„Wielka Czwórka” (BIG 4) to zestaw 4 składników niezbędnych dla zdrowia matki i prawidłowego rozwoju dziecka: kwas foliowy, witamina D, kwasy omega-3 (DHA) oraz jod. Zgodnie z rekomendacjami PTGiP ich dodatkowa podaż pomaga zapobiegać poważnym powikłaniom, takim jak wady cewy nerwowej czy wspiera terminowy poród. Warto jednak pamiętać, że nadmiar tych składników nie przynosi korzyści – liczy się umiar i odpowiednie dawkowanie, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Bibliografia

1. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych, https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2022-01/07.2020%20-%20Rekomendacje%20Polskiego%20Towarzystwa%20Ginekologów%20i%20Położników%20dotyczące%20suplementacji%20u%20kobiet%20ciężarnych_0.pdf, [dostęp online: 22.01.2026].
2. Tihtonen K., Korhonen P., Isojarvi J., Ojala R., Ashorn U., Ashorn P., Tammela O., Calcium supplementation during pregnancy and maternal and offspring bone health: a systematic review and meta‐analysis, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9298950/, [dostęp online: 22.01.2026].